Medische informatie

Genetische achtergrond

PMS (OMIM#606232) is een neuroontwikkelingsstoornis veroorzaakt door een deletie 22q13.3 of een pathogene variant in het SHANK3-gen. SHANK3-haploinsufficiëntie tast de structuur en functie van postsynaptische verdichtingen in de hersenen aan.

PMS kan het gevolg zijn van:

• Terminale of interstitiële deleties van 22q13.3
• Pathogene SHANK3-varianten (puntmutaties)
• Ongebalanceerde translocaties
• Ring-chromosoom 22 (10–20% van de PMS-gevallen)

De meeste gevallen zijn de novo (spontaan). Familiale gevallen komen voor wanneer deleties het gevolg zijn van een gebalanceerde chromosomale afwijking of mozaïekdeletie bij een ouder.

Genotype-fenotyperelatie

De ernst van de klinische presentatie varieert afhankelijk van de omvang van de deletie en het type genetische verandering. Grotere deleties leiden doorgaans tot ernstiger manifestaties.

Bijkomende aandoeningen

Frequent voorkomend (>30%):

• Ontwikkelingsachterstand / verstandelijke beperking (matig tot ernstig)
• Ernstige spraakachterstand (95% bij deleties; 69% bij SHANK3-varianten)
• Hypotonie (lage spierspanning)
• Verminderde pijnrespons
• Autismespectrumstoornis (ASS)
• Hyperactiviteit
• Slaapproblemen (tot 90%)
• Gastro-intestinale problemen (obstipatie, diarree)

Minder frequent voorkomend (<30%):

• Epilepsie / aanvallen
• Visusstoornissen / scheelzien
• Gehoorverlies
• Agressie (zelfgericht en gericht op anderen)
• Gastro-oesofageale reflux
• Hartafwijkingen
• Recidiverende luchtweginfecties
• Nier- en urogenitale afwijkingen
• Hypermobiele gewrichten
• Lymfoedeem (tot 25% bij personen met een deletie)
• Eczeem

Ring-chromosoom 22: aanvullende risico's

Ring-chromosoom 22 geeft een verhoogd risico op NF2-gerelateerde schwannomatose en atypische teratoïde rhabdoïde tumoren. Het geschatte tumorrisico bedraagt 2–4%. Aanbevolen surveillance:

• MRI hersenen op leeftijd 14–16 jaar, herhalen elke 5 jaar indien onder anesthesie
• Jaarlijkse gehoorscreening, starten tussen 15–20 jaar
• Oog- en neurologisch onderzoek elke 1–2 jaar, starten tussen 15–20 jaar

→ Lees meer over ring-chromosoom 22

Overgang naar volwassenenzorg

Voor elke tiener met PMS dient de overgang van pediatrische naar volwassenenzorg tijdig te worden ingezet en bewaakt door de coördinerend kinderarts.

Klinische hulpmiddelen

De volgende materialen zijn beschikbaar voor zorgverleners en families:

• Nederlandse klinische richtlijn 22q13DS (Richtlijnendatabase)Volledige Nederlandse richtlijn inclusief alle modules, aanbevelingen en achtergrondteksten.
• Surveillanceschema & zorgorganisatie (Richtlijnendatabase)Aanbevelingen voor follow-up, multidisciplinair team en regievoerend arts.
• Noodkaart PMS — Nederlandstalige PDF (ERN-ITHACA)Directe download van de officiële Nederlandstalige noodkaart voor zorgverleners.
• Familieboekje PMS — Nederlandstalige PDF (ERN-ITHACA)Directe download van het officiële Nederlandstalige familieboekje van ERN-ITHACA.