Over Phelan-McDermid

Medische informatie

Uitgebreide medische informatie voor ouders en zorgverleners. Gebaseerd op de ERN-ITHACA-richtlijn.

Genetische achtergrond

Het Phelan-McDermid-syndroom (ook wel 22q13.3-deletiesyndroom, OMIM 606232) is een zeldzame, aangeboren genetische aandoening. Het ontstaat doordat het SHANK3-gen niet goed werkt. Meestal ontbreekt er een stukje van chromosoom 22, in het gebied 22q13.3 (een deletie). Soms zit er een fout in het SHANK3-gen zelf (een SHANK3-variant).

In beide gevallen is er maar één werkend exemplaar van het SHANK3-gen. Dat heet haplo-insufficiëntie. Daardoor werken de verbindingen tussen hersencellen (synapsen) minder goed.

Het syndroom kan het gevolg zijn van:

  • Een deletie van 22q13.3: het uiteinde van chromosoom 22 ontbreekt (terminale deletie), of een stukje dat niet helemaal aan het uiteinde ligt (interstitiële deletie)
  • Een SHANK3-variant: een kleine fout in het SHANK3-gen
  • Een ongebalanceerde translocatie
  • Een ringchromosoom 22 (bij 1 tot 2 op de 10 mensen met het syndroom)

Bij de meeste kinderen is het syndroom de novo. Dat betekent: het is nieuw ontstaan bij het kind en niet geërfd van de ouders. Soms is het wel geërfd. Dat kan als een ouder een gebalanceerde chromosoomafwijking heeft. Het kan ook als een ouder de deletie in een deel van de cellen heeft (mozaïek).

Zegt de genetische verandering iets over de ernst?

Hoe ernstig de kenmerken zijn, verschilt sterk per kind. Gemiddeld geven grotere deleties meer problemen. Maar voor één kind zegt de grootte van de deletie weinig.

Bijkomende aandoeningen

Komt vaak voor (bij meer dan 3 op de 10):

  • Ontwikkelingsachterstand en verstandelijke beperking (matig tot ernstig)
  • Ernstige achterstand in de spraak (bij een deletie tot 95 op de 100; bij een SHANK3-variant ongeveer 7 op de 10)
  • Lage spierspanning (hypotonie)
  • Minder reageren op pijn
  • Autisme (autismespectrumstoornis)
  • Hyperactiviteit (heel druk en beweeglijk zijn)
  • Slaapproblemen
  • Problemen met maag en darmen (verstopping, diarree)

Komt minder vaak voor:

  • Epilepsie (aanvallen): bij ongeveer 1 op de 4
  • Problemen met zien, zoals scheelzien
  • Gehoorverlies
  • Zichzelf of anderen pijn doen
  • Reflux (maaginhoud die terugstroomt)
  • Hartafwijkingen
  • Steeds terugkerende luchtweginfecties
  • Afwijkingen aan nieren, blaas of geslachtsorganen
  • Te soepele gewrichten
  • Lymfoedeem: dikke armen of benen door vocht (tot 1 op de 4 mensen met een deletie)
  • Eczeem

Ringchromosoom 22: extra risico's

Bij een ringchromosoom 22 is de kans op bepaalde tumoren groter. Het gaat om NF2-gerelateerde schwannomatose (goedaardige tumoren aan de zenuwen) en atypische teratoïde rhabdoïde tumoren (AT/RT, een zeldzame hersentumor). De kans op een tumor is naar schatting 2 tot 4 op de 100. Dat betekent ook: bij 96 tot 98 van de 100 mensen met een ringchromosoom 22 ontstaat geen tumor.

Bespreek met de arts welke controles passen. De richtlijn noemt bijvoorbeeld:

  • Een MRI van de hersenen op 14 tot 16 jaar, als die nog niet eerder is gemaakt. Gebeurt de MRI onder narcose? Dan kan ook de wervelkolom worden onderzocht. Zonder klachten kan je bespreken of de MRI elke 5 jaar wordt herhaald.
  • Elk jaar een gehoortest, vanaf 15 tot 20 jaar. Is er duidelijk gehoorverlies? Bespreek dan of een nieuwe MRI nodig is.
  • Elke 1 tot 2 jaar onderzoek van de ogen en een neurologisch onderzoek, vanaf 15 tot 20 jaar

→ Lees meer over ringchromosoom 22

Overgang naar volwassenenzorg

Begin op tijd met de overstap van de kinderarts naar zorg voor volwassenen. De kinderarts die de zorg regelt (de regievoerend arts) begeleidt die overstap.

Handige documenten

Deze documenten zijn er voor zorgverleners en families:

Bron

De informatie op deze pagina is gebaseerd op de officiële richtlijn van ERN-ITHACA. Dat is het Europese expertisenetwerk voor verstandelijke beperking, autisme en aangeboren afwijkingen. Experts uit 14 landen werkten aan de richtlijn mee.

ERN-ITHACA: richtlijn voor het Phelan-McDermid-syndroom (Engels)